Op sommige plaatsen in het Hageland druppelde er gisteren wat water uit de lucht. Het was de eerste verwaarloosbare regen in een bijzonder warme periode die begin juni al startte. De impact van de droogte wordt ondertussen zichtbaar in de natuur en voelbaar bij onze landbouwers. Vooral de grondwaterpeilen dalen schrikbarend.
Toch is er ook goed nieuws. Er is de voorbije jaren zo’n 1500 hectare natte natuur hersteld in 18 gebieden in Vlaanderen. Dankzij die ingrepen sijpelt ieder jaar ongeveer 2 miljard liter water terug de bodem in. Zonder die ingrepen zou die gigantische hoeveelheid natuurlijk water gewoon snel naar de zee lopen.
Meer waterveiligheid en extra omzet voor lokale ondernemers
Het grootschalig herstel van natte natuur is niet alleen goed voor de natuur, het zorgt ook voor veel meer waterveiligheid.
Het is verder ook duidelijk dat de natuurgebieden die op die manier weer kansen krijgen ook economisch veel meerwaarde creëren. Ze brengen bezoekers naar de gebieden die uiteraard de lokale ondernemers extra omzet geven.
Bij de creatie van nieuwe natte natuur wordt ook altijd naar de toegankelijkheid gekeken. De sterkte van de ingreep zit deels in de beleving door de bezoekers. Uiteraard moet de waardevolle natte natuur beschermd worden maar de beheerders zoeken altijd naar een evenwicht en creëren infrastructuur die toelaat om de gebieden te bezoeken. Dat heeft een belangrijke impact op het mentale welzijn.
Demervallei kan 320 miljoen liter extra bergen
In de lijst van 18 herstelde wetlands is er een opvallende plaats voor de Demervallei. Het herstel van natte natuur in de Demervallei zorgt voor een extra waterbergingscapaciteit van 319.300.000 liter water. We zijn op die manier het tweede grootse herstelde wetland in Vlaanderen na het Stappersven in Antwerpen (748.500.000 liter).
In de ruimere regio is dat effect nog opvallender. De Vallei van de Zwarte Beek staat op de derde plaats met 202.230.000 liter en Doode Beemde in Oud-Heverlee staat op plaats vier met 220.500.000 liter.
Biodiversiteit en extra verkoelend effect
Na decennia waarin water zo snel mogelijk werd afgevoerd, met verdroging en economische schade tot gevolg, blijkt het herstel van wetlands essentieel in tijden van toenemende droogte en extreme weersomstandigheden die tot wateroverlast leiden.
Het herstel van wetlands levert directe winst op voor natuur en klimaat. Door water lokaal vast te houden, krijgen kwetsbare ecosystemen zoals broekbossen, natte graslanden, rietmoerassen en veengebieden opnieuw kansen. Wetlands functioneren als natuurlijke sponzen die water vasthouden bij hevige regen en het langzaam in de grond laten trekken, waardoor grondwaterreserves worden aangevuld.
Tegelijk slaan deze gebieden grote hoeveelheden koolstof op in de bodem. Waar het water terugkeert, volgt ook de biodiversiteit. Bedreigde planten, zeldzame vogels, amfibieën en insecten vinden opnieuw geschikte leefgebieden.
In onze regio krijgen onder meer de zeearend, de grutto, de boomkikker, de grauwe klauwier, de wilde zwanenbloem, de roerdomp en zelfs het bijzonder schuwe woudaapje opnieuw kansen. Maar ook de compleet verdwenen en nochtans streekeigen kwabaal keren terug. Dat heeft vooral te maken met het herstel van hun typische habitat, met name de natte natuur.
De voordelen van wetlands reiken verder dan natuurherstel alleen. Ze hebben een sterk verkoelend effect. Het CurieuzeNeuzen-onderzoek van de Universiteit Antwerpen toont aan dat deze gebieden lokaal tot 5°C afkoeling kunnen bieden, met een effect tot 2 kilometer in de omgeving. Zo verminderen ze hittestress voor bewoners, de natuur en de landbouw.
Investeren in water is investeren in onze toekomst
Het grootschalig wetlandherstel in Vlaanderen is voor een belangrijk deel een gevolg van het Wetlandplan van Natuurpunt. Voor de realisatie ervan werkt de natuurvereniging intensief samen met een aantal partners. Natuurpunt kan rekenen op financiering door Europa, maar ook door de bedrijfswereld. Via innovatieve projecten rond de aanvulling van het grondwater investeren bedrijven in lokaal natuurherstel. Daarmee groeit Vlaanderen uit tot een internationale voortrekker in publiek-private samenwerking rond natuurherstel.
Ook economisch zijn wetlands cruciaal. Droogte veroorzaakt jaarlijks miljoenen euro’s schade door mislukte oogsten en problemen met de stabiliteit van woningen. Tegelijk is één op de vier jobs in Vlaanderen afhankelijk van voldoende waterbeschikbaarheid. Met het Wetlandplan bouwt Natuurpunt actief aan de ‘waterbank’ van Vlaanderen.
Nog enorm potentieel
Hoewel de resultaten indrukwekkend zijn, blijft de uitdaging groot. Meer dan 75% van de historische wetlands in Vlaanderen is verdwenen, terwijl nog 147.000 hectare potentieel herstelbaar is. Daarom werkt Natuurpunt aan een Wetlandplan 2.0, met een duidelijke ambitie: het jaarlijks geïnfiltreerde watervolume verder opschalen en evolueren naar één samenhangend sponslandschap dat water vasthoudt wanneer het kan en afgeeft wanneer het nodig is. De droogteproblematiek vraagt structurele oplossingen. Het Wetlandplan maakt duidelijk dat herstel van onze waardevolle natte natuur werkt.
Met dank aan Stefan Versweyveld (Natuurpunt Beheer) en Dirk Vandervelden (Natuurpunt Communicatie)