Trilveen is een uiterst zeldzaam maar bijzonder kwetsbaar ecosysteem dat cruciaal is in de strijd tegen de klimaatverandering. Trilveen is namelijk een echte koolstofbuffer met een zeer hoge biodiversiteit en een unieke fauna en flora.
Precies omdat trilveen zo kwetsbaar is, is het, zeker in Vlaanderen, erg zeldzaam geworden.
In het Vorsdonkbroek in Gelrode, vind je nog een van de zeldzame uitgestrekte trilvenen die in Vlaanderen nog resten. Op een paar plaatsen werd het trilveen echter geremd door oude boomstronken en overwoekerende bosranden. Dat belemmerde de groei van deze unieke vegetatie.
Natuurpunt voerde recent grootschalige maar uiterst delicate herstelwerken uit. Dat gebeurde met een combinatie van handwerk en zware precisie-machines. Alle knelpunten werden ondertussen aangepakt. Het trilveen kan nu weer aangroeien.
Naast de stronken is ook de waterkwaliteit aangepakt. Omdat vervuild water dodelijk is voor trilveen, werd aan de rand van de site een ondiep greppeltje aangelegd. Dit dient als ‘omleiding’ om nutriëntenrijk water weg te houden van de kern van het gebied.
Trilvenen ontstaan op plaatsen waar open water langzaam bedekt raakt met een drijvend plantentapijt. De planten die in het water staan, sterven op een bepaald moment af en zinken naar de bodem. Ze komen dan in een zuurstofarme omgeving terecht waardoor ze heel traag verteren. De plantenlaag wordt op die manier omgezet in veen. Bij die omzetting neemt het aangroeiende veen koolstofdioxide op uit de atmosfeer.
Op dat veen beginnen onder meer mossen en zeggen te groeien. Zo ontstaat een soort viltachtige mat. Die mat komt los van de bodem en gaat drijven. Ze gaat dan ook heel traag aangroeien en zich vast zetten tegen de oever. Op dat moment ontstaat trilveen. In dat heel specifieke milieu kunnen alleen een aantal uitzonderlijke en dus zeldzame planten en dieren overleven. Onder meer groenknolorchis, waterdrieblad, ronde zegge voelen zich hier thuis.
Trilveen is bijzonder gevoelig voor schommelingen in het niveau van het water. Als dat niveau zakt droogt het veen uit. Daardoor komt veel CO2 vrij. Als het water stijgt, sterft het veen af.
Dat laatste was exact wat in het Vorsdonkbroek dreigde te gebeuren. Het trilveen bleef te lang onder water staan, waardoor er een overschot aan voedingsstoffen in de vegetatie dreigde te komen. Door de stronken en wortels te verwijderen is de situatie ondertussen opgelost. Evident was dat echter niet. De zware kraan die de stronken verwijderde, moest slim onderstut worden om niet weg te zinken. Door deze delicate operatie krijgt het trilveen in het Vorsdonkbroek weer de ruimte om optimaal te herstellen en te groeien.