Aan Kloosterbeemden in Zichem is een aannemer gestart met de aanleg van een vlonderpad op de rechteroever van de Demer. Na de aantakking van drie historische meanders tussen Zichem en Testelt is die rechteroever niet meer open voor wandelaars en fietsers. Op de linkeroever werd een goed uitgerust wandel- en fietspad gelegd dat op relatief korte termijn nog beter zal afgewerkt worden. Langs dat pad werd ook al een eerste rustzone met een informatiebord voor bezoekers geïnstalleerd.
De rechteroever blijft echter niet helemaal afgesloten. Bij ANB hebben ze begrip voor de opmerkingen van de inwoners en de bezoekers van deze mooie omgeving. Er komt een wandellus van ongeveer twee kilometer die deels over een vlonderpad zal lopen. Dat vlonderpad heeft een dubbele bedoeling. De zone is vrij drassig en zal op termijn nog veel drassiger worden. Het vlonderpad vermijdt dat je natte voetjes krijgt. Maar de vlonders moeten ook de natuur beschermen. Bezoekers die over de vlonders lopen, trappen geen kwestare natuur plat.
Het vlonderpad begint en eindigt aan de slibvang. Dat is de zone tegenover de Hemmekes waar over een afstand van ongeveer 90 meter een dijkverlaging werd uitgevoerd. Het pad gaat over een bruggetje achter de slibvang door en slingert door het natte rietland tot aan de eerste (luwe) meander. Je kan daarna terugkeren naar de slibvang via de dijk op de rechteroever.
Waarom is de rechteroever afgesloten
Op de rechteroever ontstaat ondertussen een van de grootste uiterst waardevolle natte rietlanden van Vlaanderen. De site was zwaar gecontamineerd door lozingen van de chemische industrie in de Winterbeek (ook wel de Hulpe genoemd). Die Winterbeek was begin van deze eeuw biologisch dood maar werd vanaf 2016 over de ganse lengte gesaneerd. Enkel aan de monding in het natuurgebied Kloosterbeemden was het niet mogelijk om het zwaar vervuilde slib weg te halen. De projectingenieurs van het Agentschap Natuur en Bos kozen er daarom voor om een aantal vervuilde sliblagen te neutraliseren in de bodem. De contaminatie kan geen impact meer hebben op planten of dieren.
Die zone moet wel permanent onder water blijven. Dat bood perspectief om er meteen meerwaarde aan te koppelen en er een zogenaamd wetland te laten ontstaan. Dat biologisch bijzonder belangrijke wetland grenst aan de nieuwe meanders. Door die combinatie ontstaat een ideale habitat voor planten en dieren die in het Hageland al jaren verdwenen zijn. Veel van die soorten kunnen absoluut niet tegen verstoring. Onderzoekers en beheerders kunnen weliswaar perfect volgen wat er in het gebied gebeurt. Er zijn tientallen meetpunten en wildcamera’s geïnstalleerd.
Wat is die slibvang eigenlijk
Op de rechteroever tegenover de speelweide aan de Hemmekes is de Demerdijk over een afstand van zo’n negentig meter sterk verlaagd. Als het water van de rivier stijgt naar het prewaakpeil van 18,10 meter (tegenover zeeniveau), loopt het over de dijk naar de slibvang en daarna via een oude beek naar het natte rietland.
Het water van de Demer bevat nog steeds veel te veel slib. Dat slib komt best niet in het natte rietland terecht. Het water passeert dus eerst in de trechtervormige slibvang. Die is drie meter diep aan het begin maar de bodem ervan loopt omhoog om het water af te remmen. Door de vertraging van het water zal het slib naar de bodem zakken.
Opvallend! De slibvang heeft een capaciteit van zo’n 6000 m3. Er kom echter nog steeds veel meer slib mee dan gedacht. Ieder jaar blijft er tussen 1000 en 1500 m3 slib achter. Dat betekent dat de erosieproblematiek nog veel beter moet aangepakt worden. De slibvang zal ook regelmatig moeten uitgebaggerd worden.
Moet die slibvang het natte rietland voeden
Hat natte rietland wordt in de eerste plaats gevoed door grondwater. Het peil van dat grondwater wordt systematisch hoger geduwd, onder meer door de constructie van grote drempels in de Demerbedding. Er ligt bijvoorbeeld een drempel van 200 meter lengte net achter de monding van de Winterbeek in de Demer. Het water van de Demer wordt daar een meter hoger gestuwd dan voor de bouw van die drempel.
De verhoging van het grondwaterpeil is niet alleen belangrijk voor het wetland van Kloosterbeemden. De verdroging van de natuur in het algemeen is een bedreiging voor de mens.
Naast een hoger grondwaterpeil zijn dijkverlagingen een belangrijke secundaire voeding voor het wetland. Op rechteroever werden de dijken over een afstand van zo’n zeshonderd meter verlaagd. In periodes van hoge waterstanden kan het Demerwater daar dus overlopen naar het wetland van zo’n zestig hectare. De buffercapaciteit bedraagt meer dan 300.000 m3. Het natte rietland zorgt op die manier niet alleen voor een hoogkwalitatieve natuur maar ook voor veel meer waterveiligheid.
Topinvestering!