Onderaannemer Infrabel kapt belangrijk leefgebied van bedreigde eikelmuizen kaal in Landen

Nogal wat gemeenten in het Hageland ondersteunen een of meerdere koesterdieren. Dat zijn soorten die belangrijk zijn voor de biodiversiteit maar die in hun bestaan bedreigd zijn. De eikelmuis is zo’n koesterdier.

Onder meer het stadsbestuur van Landen heeft inspanningen geleverd om de eikelmuizen te beschermen. In samenwerking met Infrabel en het Regionaal Landschap Zuid-Hageland werden verschillende types nestkasten opgehangen in de spoorwegbermen in de omgeving van Landen. Op drie plekken werden zes verschillende nestkasten bij elkaar gehangen. Met een monitoringssysteem kon men volgen welke nestkastjes de eikelmuisjes kozen. Het gedrag van de dieren werd ook opgevolgd met zenders, om na te gaan hoe ze de spoorwegbermen en omliggende bossen gebruiken.

Alhoewel Infrabel een structurele partner is in het beschermingsproject, slagen ze er bij de spoorwegbeheerder blijkbaar niet in om ook effectief rekening te houden met de opgebouwde infrastructuur. Infrabel laat regelmatig lange stroken spoorwegberm kaal scheren. Dat gebeurde recent nog in Landen op het perceel waar de bermen een belangrijke populatie bedreigde eikelmuizen herbergen. De spoorwegbeheerder was daar als partner van het project evident van op de hoogte. En toch zijn zelfs nestkasten die in onderling overleg geplaatst werden, vernield. Volgens Natuurpunt is het ook niet de eerste keer dat dit voorvalt.

Het was voor de vrijwilligers die hun schouders mee onder dat project zetten serieus schrikken toen ze zagen dat de bermen langs weerszijden van de spoorweg volledig in hakhout werden gezet. Alle bomen en struiken werden tot op de bodem afgezaagd, en al het hout werd verwijderd. Van de nestkasten werden nog enkele restanten aangetroffen, terwijl er in deze berm en in sommige kasten overwinterende eikelmuizen aanwezig waren. 

Eikelmuizen hebben het naar hun zin in houtkanten en bermen waar er veel horizontale verbindingen zijn zoals bijvoorbeeld slingerende planten zoals bosrank, en waar allerlei vruchten te vinden zijn, van bramen tot diverse bessenstruiken. De eikelmuis behoort tot de familie van de slaapmuizen en houdt dus een winterslaap. Daarvoor gebruiken ze allerlei holtes, waaronder nestkasten. Ook in de lente en zomer maken ze gebruik van die nestkasten.

De eikelmuispopulaties doen het op veel plekken in Vlaanderen niet goed. De resterende populaties zijn vaak geassocieerd met spoorwegbermen, aangezien dit vaak nog de enige geschikte groene linten in het landschap zijn. Niet alleen eikelmuizen, maar ook een heleboel andere soorten zijn daar afhankelijk van. Infrabel draagt dus een grote verantwoordelijkheid bij het voortbestaan van deze bedreigde en beschermde soort.

Het zal vele jaren duren vooraleer deze zone weer geschikt is. Bovendien gaat het om een strook van honderden meters lang. Dat zorgt ervoor dat hun geschikt leefgebied nog meer versnipperd geraakt: eikelmuizen leggen namelijk geen grote afstanden over de grond af. Precies om zulke zaken te vermijden, werden alle aandachtspunten voor eikelmuisvriendelijk hakhoutbeheer al opgelijst in 2023 en werden die richtlijnen aan Infrabel bezorgd. Daarin wordt aangeraden om elke 500 meter maximaal stroken van 50 m kaal te zetten, struikgewas en takhout zoveel mogelijk te sparen of te laten liggen en bomen indien mogelijk af te toppen in plaats van te kappen. Dit gefaseerd beheer is erg belangrijk voor het overleven van de eikelmuispopulaties. 

Organisaties zoals Infrabel werken meestal met onderaannemers. Die blijken vaak niet op de hoogte van de specifieke richtlijnen en zo zijn fouten snel gebeurd.
In de Voerstreek wordt in het kader van het soortbeschermingsprogramma Hazelmuis nu, na een soortgelijk hobbelig parcours, een spoorwegberm uit het regulier onderhoud van Infrabel gehaald door het Agentschap Natuur en Bos. In de winter van 2023-2024 werd in Machelen niet minder dan 1,9 km spoorwegberm in hakhout gezet, terwijl hier ook een belangrijke eikelmuispopulatie aanwezig is. Ook de nestkasten van een studiebureau moesten er toen aan geloven. Ook die grootschalige kapwerken deden toen het nodige stof opwaaien, maar desondanks kon niet worden verhinderd dat er dit jaar weer leefgebied van de eikelmuis moest sneuvelen op een andere spoorwegberm. De natuurinspectie is op de hoogte gebracht.