Het stadsbestuur van Diest heeft een voorkeurbestemming vast gelegd voor drie kerken in Diest. Het gaat over de Heilige Familiekerk in Schaffen-Vleugt, de O.L.V.-kerk in het centrum van Diest en de St.-Trudokerk in Webbekom. In een eerdere fase werden de Sint- Sulpitiuskerk in Diest en de Sint-Hubertuskerk in Schaffen reeds erkend als volwaardige parochiekerk.
Nevenbestemming als overnachtingshub voor O.L.V.-kerk
In de Onze-lieve-Vrouw kerk blijven erediensten mogelijk maar de kerk krijgt een nevenbestemming als wat officieel een overnachtingshub wordt genoemd. Dat moet begrepen worden als een soort trekkershut die in de kerk wordt onder gebracht. Diest ligt op de bedevaartroute naar Compostella en onder meer de mensen die deze route volgen zullen gebruik kunnen maken van die faciliteit. Hoe die accommodatie er concreet gaat uitzien is momenteel niet duidelijk. Schepen van erediensten Monique De Dobbeleer verduidelijkt dat een architectenbureau dat verder zal uitwerken.
Woonfunctie voor Vleugt, ruimte voor inspiratie en creatie in Webbekom
De Heilige Familiekerk in Schaffen-Vleugt wordt herbestemd en krijgt een doelgroepgerichte woonfunctie. Herbestemming betekent dat er geen erediensten meer zullen plaats vinden in de kerk. De St.-Trudokerk in Webbekom krijgt een functie als ruimte voor inspiratie en creatie. Er is voorlopig geen keuze gemaakt tussen een herbestemming of een nevenbestemming. Het is dus niet zeker of hier al dan niet nog erediensten zullen plaats vinden.
Voor de Sint-Jozefkerk in Molenstede, de Sint-Engelbertuskerk in Deurne en de Heilig Kind Jezuskerk in Kaggevinne is er geen her- of nevenbestemming vast gelegd.
Kerken met toekomst wijzigt eerder goedgekeurd kerkenbeleidsplan
De voorkeursbestemmingen voor de drie kerken zijn een gevolg van het participatietraject “Kerken met toekomst”. Dat is een overleg waar het bisdom, het centraal kerkbestuur en de inwoners een inbreng konden doen. Het overleg werd professioneel onderbouwd door een omstandige analyse van de historiek, de fysieke toestand, het (kunst)patrimonium en de inplanting van een reeks kerken. Op basis daarvan maakte een studiebureau voor zes kerken een sterkte-zwakte analyse.
Het participatietraject “Kerken met toekomst” is een gevolg van een initiatief van toenmalig minister van onroerend erfgoed Geert Bourgeois (N-VA) die de gemeenten al in 2015 verplichtte om tegen 1 oktober 2017 een kerkenbeleidsplan op te stellen. De achterliggende bedoeling was om het aantal kerken in Vlaanderen te verminderen en ze eventueel te herbestemmen. Op die manier wilde Bourgeois besparen op de kosten voor onderhoud en instandhouding.
Niet alle gemeenten haalden die deadline. Onder meer in Diest werd het kerkenbeleidsplan pas in juni 2018 besproken en goedgekeurd in de gemeenteraad. In dat vrij summiere plan werd toen nog bepaald dat alle kerken behouden blijven voor de eredienst maar tegelijkertijd ook een nevenbestemming krijgen.
Pas in het najaar van 2021 komt er met “Kerken met toekomst” een vervolg op dat kerkenbeleidsplan. Het studiebureau Archivolt uit Gentbrugge en Marge Architecten uit Gent stellen voor zes kerken een goed gedocumenteerd detailrapport op met een sterktezwakteanalyse. Uiteindelijk leidt dat naar een her- of nevenbestemming voor slechts drie kerken. Wat er met de andere drie gebouwen zal gebeuren is niet duidelijk.
De Sint-Cathariakerk in het begijnhof van Diest werd eerder al ontwijd en herbestemd. Ook de Sint-Jan-Berchmanskerk in de Speelhofwijk in Diest en de kapel van Sint-Martha in Molenstede werden aan de eredienst onttrokken en zijn ondertussen afgebroken om plaats te maken voor sociale projecten. De Allerheiligenkapel behoudt het statuut van erkende kapel met de mogelijkheid om er erediensten te houden en een nevenbestemming waardoor er onder meer optredens en tentoonstellingen kunnen georganiseerd worden. In die kapel staan meer dan 200 heiigenbeelden uit alle hoeken van de wereld.
Je kan hieronder een beknopte samenvatting lezen van de sterktezwakteanalyse voor de drie kerken die een voorkeurbestemming krijgen.
Beperkte samenvatting van de sterktezwakteanalyse van de O.L.V.-kerk
De inplanting van de kerk, volop in het commerciële centrum van Diest, is ideaal voor een optimalisering van het gebruik ervan. Er is vrij veel parkeergelegenheid naast of in de directe omgeving van de kerk.
Naast de kerk is jeugdhuis Tijl gevestigd. Het jeugdhuis heeft onder meer een bar en sanitair dat bij evenementen kan gebruikt worden. Dat gebeurde overigens in een recent verleden al.
De kerk heeft toeristisch potentieel. Er is een opmerkelijk kunst- en erfgoedaanbod. Er is ook een aspect van volksdevotie voor de heilige Rita.
De kerk heeft een grote oppervakte wat het behoudt van een religieus gedeelte gekoppeld aan een nevenbestemming mogelijk maakt.
Het gebouw is beschermd als monument. Het is een van de oudste kerken van de stad en zelfs een van de oudste gebouwen in Diest. Deze grotere erfgoedwaarde perkt anderzijds het aantal mogelijkheden tot nevenbestemming of herbestemming deels in.
Het stadsbestuur ontwikkelt momenteel de citadelsite. Dat zeer omvangrijke project vermindert allicht het potentieel voor een nevenbestemming van de O.L.V.-kerk.
Het gebouw is in een matige staat en er moet zeker geïnvesteerd worden in restauratie. De verwarming is alleszins een belangrijk aandachtspunt. Het stooklokaal is niet brandwerend gescheiden van de kerk zelf.
Beperkte samenvatting van de sterktezwakteanalyse van de St.-Trudokerk in Webbekom
De St.-Trudokerk in Webbekom heeft een zeer specifieke ligging aan het aan fietsknooppuntennetwerk van Toerisme Vlaanderen, het wandelnetwerk en ze ligt vlak naast het beschermd natuurgebied Webbekomsbroek. Dat maakt de kerk eventueel tot een ankerpunt voor natuurbeleving.
De kerk heeft een kleine oppervlakte maar een nevenbestemming is mogelijk door het schip en het koor af te splitsen of bijvoorbeeld de sacristie af te scheiden. De oppervlakte voor nevenbestemming wordt wel klein.
Het schip en het koor zijn in goede staat en vragen een beperkt restauratiebudget. De overige ruimtes zijn in slechtere staat en vragen wel restauratiekosten. Er is maar één publieke toegang en die is niet rolstoelvriendelijk.
De kerk is niet beschermd als monument maar het orgelfront is dat wel.
Er is nog steeds een wekelijkse eredienst en de kerk is dagelijks open voor bezoekers.
De kerk ligt op amper 2 kilometer van de Grote Markt van Diest en is zeer goed ontsloten door het openbaar vervoer en het op- en afrittencomplex van de E314.
Er is een actieve begraafplaats rond de kerk. Dat maakt een nevenbestemming minder evident.
Beperkte samenvatting van de sterktezwakteanalyse van de Heilige Familiekerk in Schaffen-Vleugt
De kerk van Vleugt is een recent gebouw, grotendeels gebouwd door de gemeenschap zelf, waarbij ook familieleden van de huidige kerkbezoekers. Dat zorgt voor een mogelijk emotionelere band met het gebouw.
De kerk is in goede staat en behoeft op het eerste zicht geen directe structurele investeringen. Het een grote, lichtrijke ruimte waar activiteiten zoals concerten, voordrachten, conferenties, tijdelijke tentoonstellingen…kunnen gebeuren.
Er is één eucharistieviering per maand. De kerk is niet geopend voor bezoekers.
De kerk is vlot bereikbaar met de auto vanuit onder meer Diest, Lummen, Beringen en Tessenderlo en verder E313 en E314. De site wordt slecht ontsloten door het openbaar vervoer.
Er is zeer beperkt ruimte beschikbaar in de omgeving van de kerk. Een eventuele her- of nevenbestemming kan daardoor voor parkeeroverlast zorgen.
In deelgemeente Schaffen zijn twee parochiekerken. De Sint-Hubertuskerk wordt momenteel gerestaureerd wordt en werd gecatalogeerd als een van de twee hoofdkerken in Diest. De woonkern Vleugt is kleiner en minder uitgerust. Het gewestplan laat geen verdere uitbreiding van het woongebied toe.
De kerk is niet beschermd als momument en heeft een beperkte kunsthistorische of architecturale waarde. Het huidige nabijgelegen gebouw van de KLJ is in slechte staat. Een (tijdelijke) verhuis van hun lokalen naar het kerkgebouw is een optie.