Restauratiedossier kerk Zichem komt in stroomversnelling

De Sint-Eustachiuskerk in Zichem gaat al een tijdje over de tongen. Zowat iedereen is het erover eens dat het gebouw een uniek monument is waar bovendien ook een paar bijzonder waardevolle kunststukken in staan. De kerk heeft onder meer het oudste glasraam van België dat in situ bewaard bleef maar ook de 16de eeuwse triptiek ‘Taferelen uit het leven van Eustachius’ van Jan De Oude (foto onderaan artikel) is een bijzonder waardevol stuk.

Je kan verder lezen na de afbeelding

Ook het lokale niveau moet in de buidel tasten

De toestand van de kerk gaat snel en zichtbaar achteruit. Aan de buitenzijde moesten opvangbakken geplaatst worden om de afbrokkelende stenen op te vangen. Binnen in de kerk zijn sommige delen afgesloten om dezelfde redenen. Het is duidelijk dat er actie nodig is om de kerk van de verloedering te redden. Dat gaat echter geld kosten, iets wat niet ongelimiteerd ter beschikking is. Zeker niet omdat ook het lokale niveau stevig in de buidel zal moeten tasten. Onroerend Erfgoed verlaagde vorig jaar de subsidies voor dergelijke projecten van 80% naar 60%. De redenering achter die ingreep is om sneller meer projecten te kunnen helpen. Het is echter zeer de vraag of die maatregel niet compleet zijn imact mist. Het lokale niveau kan vaak de 40% die ze zelf moeten betalen financieel niet rond krijgen.

Gecontroleerde instorting is geen optie

Laten we eerst even een kwakkel uit de lucht halen. Het idee om de kerk gecontroleerd deels te laten instorten werd wel degelijk ooit gesuggereerd. Het zou zelfs aan de toenmalige minister van Onroerend Erfgoed Geert Bourgeois zijn voorgesteld. Die zag echter meteen een nieuw Maagdentorendrama opduiken. Bourgeois verslikte zich bijna in zijn heet geserveerde koffie en liep stevig zwart en geel aan van zo’n argumentatie . Het instortingsscenario was daarmee van de kaart. De kerk moet gered worden en gelukkig zijn ook daar scenario’s voor.

Beschermd als monument

Er is overigens niet veel keuze. De kerk van Zichem is beschermd als monument. Dat gebeurde met een Koninklijk Besluit op 26 november 1942, in volle oorlog dus, omwille van de artistieke en oudheidkundige historische waarde. Sinds de jaren 1980 zijn er verschillende instandhoudingswerken en noodherstellingen uitgevoerd maar die waren tijdelijk van aard en beperkt in omvang. De laatste jaren verslechtert de situatie van de kerk snel. Tijdelijk en beperkt zijn geen opties meer.

Je kan verder lezen na het filmpje

Wettelijke verplichting om te restaureren

Specialisten fluisteren ons in dat het actief behoudsbeginsel in het Onroerend Erfgoeddecreet van 12 juli 2013, de kerkfabriek wettelijk verplicht om de Sint-Eustachiuskerk in goede staat te behouden. Ze moeten de nodige instandhoudings-, beveiligings-, herstellings- en onderhoudswerken uitvoeren. De kerk tot een ruïne laten vervallen, een idee dat was ingegeven door de vergevorderde staat van verwering en zeer moeilijke restauratie van de ijzerzandsteen, is dus niet aan de orde. De kerk zal zó gerestaureerd moeten worden dat alle problemen een degelijke en duurzame oplossing krijgen.

Alarmerende scheuren

In 2007 trok professor Van Gemert van Tri-Consult een eerste keer stevig aan de alarmbel. Hij had het over alarmerende scheuren in de toren. In de directe omgeving van de kerk doken toen de eerste doemscenario’s op. Er werden nog net geen schuilkelders gegraven om zich te beschermen tegen neerstortend Diestiaan. Maar er werd wel ingegrepen. De inpandige kolommen van de toren werden ingesnoerd en er werden onderhoudswerken aan de verwarmingsinstallatie en de vloer van de sacristie uitgevoerd.

Voorbereidingen volop aan de gang

Kerken redden is ook bergen administratie doorploeteren. Het dossier voor herstellingswerken aan de elektrische installatie en aan het buitenschrijnwerk werd opgesteld en ingediend voor pre-advies. Iets wat later ook een effectief advies opleverde.

Er werden premies aangevraagd voor de opmaak van een wettelijk verplicht beheersplan en voor dringende instandhoudingswerken aan de daken en het parement. Ook die premies werden toegezegden uitgekeerd. De instandhoudingswerken zijn intussen ook uitgevoerd.

Na akkoord van Onroerend Erfgoed kwam er een materiaaltechnisch onderzoek door de firma Denys en een bouwhistorisch onderzoek door Hugo Vanden Borre.

In de nacht van 6 naar 7 oktober 2017 leek dan toch een tweede Maagdentorendrama in de maak. Er vielen stenen vanuit de toren naar beneden maar noodherstellingen aan de noordelijke dwarsbeuk konden de schade voorlopig inperken. Vallende stenen hebben vaak ook een positief effect. Ze maken duidelijk dat wachten geen optie meer is.

Voorlopige raming van ongeveer 10 miljoen euro

Er is ondertussen een fasering voor de herstelling van de kerk opgesteld en die is ook gekoppeld aan een financieel plan.

In fase 1 gebeuren beveiligings- en consolidatiewerken. Die fase is opgedeeld in 4 stappen.

  1. Bouwkundige werken en pilootaanneming
  2. Gebrandschilderde glas-in-loodramen
  3. Pleisterwerken en muurschilderingen
  4. Kunstvoorwerpen en kerkmeubilair

De kostenraming bedraagt 3.672.591,19 euro waarvan 3.592.985,69 euro kan gesubsidieerd worden. Er moet dus 79.605,50 euro extra gevonden worden. Allicht komt de eerste schijf van de subsidies in het voorjaar van 2020 vrij.

Na de beveiliging kunnen de volgende fases worden aangepakt:

  • De restauratie van het parement
  • De restauratie van de dakconstructie en dakbedekking
  • De restauratie van het buitenschrijnwerk
  • De restauratie van het interieur
  • De restauratie van de kunstvoorwerpen en het waardevolle kerkmeubilair
  • De vernieuwing van de technische installaties (verlichting, verwarming, sanitair).

Op basis van een eerste, nog ruwe schatting, is daarvoor een budget van meer 6 miljoen euro, exclusief btw, nodig. Een aantal experten achten die schatting te laag en ze verwachten dat dit bedrag nog zal oplopen.

’t Land van Sichem

In Zichem zijn ze zich er van bewust dat al dat manna niet uit de hemel zal vallen. De Vrienden van de Sint-Eustachiuskerk broeden al een paar maanden op plannen om bijkomende financiële middelen vrij te maken. Het is daarbij cruciaal dat alle belanghebbenden goed onderbouwd en transparant geïnformeerd worden. Dat gaan de leden van het comité in eerste instantie doen via het heemkundig tijdschrift ‘t Land van Sichem. Daarin verschijnen de volgende maanden een reeks artikels over de geschiedenis van de kerk van 1300 tot vandaag. Je kan er ook in detail vernemen hoe de restauratie verder verloopt.


Je kan een jaarabonnement nemen op ’t Land van Sichem door 15 euro (20 euro voor een postabonnement) te storten op rekeningnummer BE03 9733 4893 3484 Uiteraard lees je daar veel meer dan enkel de geschiedenis van Sint-Eustachius.

Je kan verder lezen na de afbeelding


Wil je zelf het restauratiedossier steunen? Dat kan door lid te worden van de Vrienden van de Sint-Eustachiuskerk. Het lidmaatschap kost minimum 20 euro. Storten kan op BE88 7360 6203 8941 of door het bedrag te overhandigen aan voorzitter Leo Lemmens, ondervoorzitter Paul Herman Peeters of broeder Luc. Wie de restauratie op een andere manier wil steunen neemt best contact op met een van de drie verantwoordelijken van de vereniging.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.