De Vlaamse steden en gemeenten kunnen binnenkort een sponslabel behalen. Dat label maakt zichtbaar welke steden systematisch kiezen voor ontharding, infiltratie, buffering en slim ruimtegebruik. Concreet betekent dat minder verharde pleinen en parkings, meer open bodem, de creatie van infiltratiezones, hergebruik van regenwater, ruimte voor natte natuur en projecten die water niet wegduwen maar vasthouden.
Die maatregelen zijn meer dan nodig. Vandaag krijgt Vlaanderen de rekening van de klimaatverandering twee keer gepresenteerd. Na hevige regen lopen straten, tuinen en kelders vol maar ieder jaar opnieuw duiken ook waarschuwingen op over lage grondwaterstanden, droge bodems en druk op waterreserves. Die tweespalt toont aan dat we te veel regen verliezen op het moment dat dit water valt. De reden is duidelijk. Vlaanderen verhardt nog steeds te snel en te veel. Water botst te vaak op beton, asfalt en daken, stroomt versneld naar riolen en verdwijnt voordat bodem, natuur en grondwater er iets aan hebben.
Wendy Francken, directeur van VLARIO, is daar heel duidelijk over.
VLARIO is het kenniscentrum en overlegplatform voor hemelwater- en afvalwaterbeheer in Vlaanderen.
Wie vandaag nog altijd inzet op snelle afvoer van regenwater, organiseert de kwetsbaarheid van morgen. Water slim vasthouden bepaalt steeds meer of buurten overeind blijven bij piekregen, hitte en droogte. Gemeenten en steden die daar nu niet op inzetten, zullen later duurder betalen.
Meer spons worden is geen groen ideaal meer, maar pure basisinfrastructuur
Volgens Lander Wantens, Natuurpunt Beheer, wordt natuur daarbij vaak nog onderschat. Open ruimte en natte natuur doet meer voor waterveiligheid dan klassieke infrastructuur alleen. Waar natuur ruimte krijgt, krijgt water opnieuw tijd – en precies dat ontbreekt vandaag op veel plaatsen. Het nieuwe sponslabel moet de kracht van natuurlijke oplossingen op een positieve manier in de kijker zetten.
Het sponslabel moet steden en gemeenten aansporen om een actieve rol op te nemen in het klimaatadaptatiebeleid van morgen. Door natuurgebaseerde oplossingen toe te passen, bouwen lokale besturen aan klimaatrobuuste, biodiverse en gezonde leefomgevingen.
Steden en gemeenten verzamelen “sponzen” per thema. Bij het invullen van de aanvraag dient de kandidaat-stad of -gemeente de engagementen aan te tonen via concrete projecten en voorbeelden.
Het label wordt toegekend op basis van een vragenlijst met 20 vragen verdeeld over vier thema’s: algemeen, water, mens en groen.
De labels worden uitgereikt op 24 juni 2027 tijdens de eindconferentie van het LIFE Wetlands4cities project.
Feiten en cijfers die de nood aan een sponslabel onderstrepen
- 15,7% van Vlaanderen is vandaag verhard: goed voor 213.680 hectare beton, asfalt en daken.
- In tien jaar kwam er 21.110 hectare verharding bij: ongeveer 30.000 voetbalvelden extra harde bodem.
- 2024 was het natste jaar ooit gemeten, met 1.199 mm neerslag.
- Vlaanderen behoort tegelijk tot de regio’s met de laagste waterbeschikbaarheid per inwoner van Europa.
- Via de Blue Deal werd al meer dan 500 miljoen euro geïnvesteerd in waterweerbaarheid.
- Intussen werd 5.000 hectare natte natuur ingericht om water langer vast te houden.
- Grootschalig Vlaams onderzoek (± 5.000 meetpunten) toont dat groen en water de temperatuur meetbaar verlagen: tot 4°C koeler overdag, ± 2,9°C ’s nachts, nog ± 2,4°C koeler op 100 m afstand en voelbaar tot 1–2 km,