De aantakking van tien oude meanders in de Demervallei tussen Betekom en Werchter gaat de volgende weken in een … jawel … stroomversnelling. Die werken kaderen in de uitvoering van het Sigmaplan. Een van de ambities van dat plan is om de oorspronkelijke loop van de Demer te herstellen. De hermeandering is mogelijk door een samenwerking tussen de Vlaamse Milieumaatschappij, Agentschap Natuur en Bos en de Vlaamse Waterweg.
Impact op meer dan 3000 hectare
In totaal zullen op basis van het Sigmaplanproject Demervallei een dertigtal historische meanders opnieuw worden opengelegd en aangesloten op de Demer tussen Diest en Werchter. De Vlaamse Waterweg nv creëert voor een aantal meanders ook drempels op de rivierbodem. Dat laat toe om een hoger rivier- en grondwaterpeil te handhaven tijdens droge periodes.
Het project heeft impact op een gebied met een oppervlakte van bijna 3.000 hectare.
Vlaams minister van Mobiliteit en Openbare Werken Annick De Ridder benadrukt dat de ingreep de waterveiligheid in de regio zal verhogen en zorgen voor de ontwikkeling van topnatuur. De werken gaan drie jaar duren.
Meer waterveiligheid, meer zelfreinigend vermogen
De voorbereidende werken voor het hermeanderingsproject gebeurden in het najaar van 2024. Aannemer Aertssen Infra is ondertussen gestart met de tweede fase van het project, waarbij er tussen Betekom en Werchter zeven meanders opnieuw worden aangesloten op de Demer. Door de rivier meer ruimte te geven, kan overtollig rivierwater als gevolg van hevige neerslag beter gebufferd worden. De kans op wateroverlast voor omwonenden vermindert daardoor gevoelig. Bovendien wordt de rivier langer door de herstelde meanders, wat het zelfreinigend vermogen van de Demer versterkt. De geplande werken worden uitgevoerd op de linkeroever van de Demer of in de bedding zelf.
Zeven meanders in 2025, drie in 2026
De werkzaamheden starten bij meander 25, net stroomafwaarts van de eerder aangesloten pilootmeander 23 in Rotselaar. Nadien schuiven de werken stapsgewijs op richting de brug in Betekom. Op dat tracé worden nog zes meanders aangetakt. In de derde fase in 2026 zullen aanvullend nog drie meanders worden aangesloten. Dan wordt ook een dijkverlaging uitgevoerd op de linkeroever van de Demer, net stroomopwaarts van Werchter. Dankzij deze dijkverlaging kan het gebufferde water in de vallei vlot terugstromen naar de Demer, als het waterpeil op de Demer voldoende gedaald is.
Voor de experten, volgende meanders worden opnieuw aangetakt: 17 – 18 – 18b – 21 – 22 – 22b – 23 – 25 – 31 – 32.
Drempels moeten grondwaterpeil ophogen
Tijdens deze tweede fase sluit de aannemer niet alleen meanders aan op de Demer. In enkele meanders brengen ze ook drempels aan in de rivierbedding. Deze drempels zorgen ervoor dat tijdens droge periodes zowel het waterpeil van de rivier als het grondwaterpeil stijgt, wat gunstig is voor een meer natuurlijke waterhuishouding in de vallei en een betere buffering van water tijdens droge periodes. De bestaande dijk tussen de verschillende meanders wordt afgegraven, zodat de Demer weer haar natuurlijke overstromingsgebied kan innemen.
Historische scheepstrekkersweg weer hersteld
Op die plaatsen krijgt de dienstweg op de dijk opnieuw het tracé van de historische scheepstrekkersweg in de vallei. Door het herstel van deze historische weg krijgen wandelaars en fietsers tussen Betekom en Werchter een gevarieerd traject aangereikt dat deels langs de Demer loopt, en deels door het valleibos. Tijdens de werken wordt het onverharde jaagpad op de linkeroever van de Demer tussen de Soldatenbrug en de Betekom-brug tijdelijk afgesloten. Het jaagpad op de rechteroever blijft toegankelijk en wordt voorzien van infopunten met uitzicht op de werkzaamheden.
Droogte en wateroverlast
De Demervallei is van nature gevoelig voor overstromingen bij hevige neerslag, maar ook voor droogte. Door de historische meanders opnieuw aan te sluiten, krijgt de rivier haar natuurlijke bochten terug. Dat helpt om bij hevige regenval het water te bufferen en zo wateroverlast voor bewoners te voorkomen. Doordat de meanders minder diep zijn dan de Demer, stuwen ze bij laag water op de rivier het water ook omhoog. Ze zorgen voor dynamiek en leven in het water, en geven een injectie aan de riviernatuur die al jaren met een droge ondergrond en een verschraling van de biodiversiteit kampt.
Het aantakken van oude meanders zorgt voor meer zuurstof en een hogere waterkwaliteit. Daar profiteren zowel vissen als waterplanten van. Dankzij de herstelde rivierloop zullen diersoorten zoals de bever, de zwarte ooievaar, de kamsalamander en kwetsbare vissoorten zoals de bittervoorn en de grote modderkruiper profiteren van een verbeterde leefomgeving.
“De Demervallei is zeer gevoelig voor zowel droge als natte periodes. Deze geplande werken zijn essentieel, om de omliggende steden en gemeenten te beschermen tegen wateroverlast. Maar ook de natuur in de vallei profiteert mee. Zo zorgen we met dit Sigmaplanproject voor een win-win situatie in deze regio.“
Krista Maes, waarnemend gedelegeerd bestuurder van de Vlaamse Waterweg nv, duidt het belang van deze werken:
Wat al gerealiseerd werd (met expliciete dank aan Yves Adams @vilda
Je kan hieronder een reeks beelden zien van de aangetakte meanders in Kloosterbeemden en de meanders in Zichem, de reeds aangesloten meander in Vinkenberg net na de uitvoering van de werken, de aangesloten meanders aan het kasteel van Nieuwland in Aarschot (meanders 13-14) en in Rotselaar (meander 23).
Is die 2e foto van de meander tussen Diest en Zichem ? Want deze is ondertussen dan al geërodeerd