Het Vinne in Zoutleeuw is ontstaan als een natuurlijke laagte in het landschap. Die laagte vulde zich met water waardoor een ondiep natuurlijk binnenmeer ontstond.
Door de moerassige omstandigheden werd in de loop van duizenden jaren een groot en massief veencomplex met veenmoshooilanden en overgangsveen gevormd.
In de late middeleeuwen waren veen en turf een belangrijke grond- en brandstof. Door de intensieve veen- en turfontginning ontstond een zogenaamd natuurlijk meer.
In de 19de eeuw werd Het Vinne drooggelegd om het gebied te kunnen gebruiken als landbouwgrond. Het nog resterende veen werd afgegraven en het water werd afgevoerd via grachten en sluizen. Door de afwatering, de gewijzigde waterhuishouding en de verbossing is het uitgebreide, historische veen in Het Vinne vandaag bijna volledig verdwenen.
In een kleine uithoek van Het Vinne bevindt zich nog een uitstulping van het meer, dat is een zogenaamde meerlob, waar nog enkele restanten van dit veen zijn. Natuurpunt beheert dat stukje veen al meer dan 25 jaar en gaat nu proberen om het opnieuw uit te breiden. In 2024 voerde Natuurpunt in het noorden van het gebied werken uit zodat de omstandigheden voor veenvorming verbeterden. Nu is het afwachten aangezien veenvorming erg traag gebeurt.
Unieke habitat
De vochtigheid en bodemsamenstelling aan de meerlob wisselen op korte afstand. Daardoor is er een unieke overgang van heischraal grasland, veenmoshooilandjes en overgangsveen. Onder de oppervlakte zit nog een uniek fenomeen: op enkele tientallen meters is er een overgang van zuur grondwater naar basisch grondwater.
De combinatie van al die overgangen tussen deze diverse omstandigheden maken het kleine gebied boeiend en uniek. De overgangen van bermen met beemdkroon, die kalkhoudende droge grond nodig hebben, over heischrale graslanden met heiderelicten zoals struikheide en zeldzaamheden als blauwe knoop, tormentil en zwarte zegge naar veenmoeras met zowel veenmossen als dotterbloemen.
Onderzoek toonde eerder al aan dat minstens 5 verschillende soorten veenmos aanwezig zijn in dit gebied.
Uitdagingen
Om deze habitat gunstig te laten evolueren en zeldzame planten een goede kans te bieden, moet een stabiele waterhuishouding gecreëerd worden. Om de veenmossen kansen ten geven is ook een regelmatig maaibeheer nodig waardoor de vegetatie blijft.
Natuurpunt onderzocht de locaties waar door hoge kweldruk een permanente vochtigheid en aanvoer van water gegarandeerd is. Kwelwater is grondwater dat aan de oppervlakte komt,
Je kan die kwelstromen het beste waarnemen tijdens vriesdagen. Dat water komt van diep uit de bodem. Het behoudt het een temperatuur van rond de 10°C en bevriest zelden.
Veen groeit aan met ongeveer 1mm per jaar. Er moest dus zeer omzichtig omgesprongen worden met de aanwezige restanten. Daarom is maatwerk noodzakelijk.
In 2024 startte Natuurpunt met een uitbreiding van de restanten van het veenmoeras. Het laatste veen van Het Vinne werd sterk ontwaterd door de aanleg van afwateringsgrachten en rabatten. Dat zijn verhoogde stroken grond afgewisseld met greppels die helpen bij de afwatering. Hierdoor droogde het gebied uit, waardoor er ook bomen op konden groeien.
Deze boomopslag werd verwijderd, het reliëf ter hoogte van de rabatten werd hersteld en de ontwateringsgrachten werden dichtgemaakt om een constant hoog waterpeil te verkrijgen. Hierdoor ontstond weer een groot, open vochtig gebied waar veen zich opnieuw kan ontwikkelen.
Op de hogere delen werd de oude en ingestorte sparrenaanplant verwijderd. Ook de opslag van ruwe berk, die langzaam het veenrietland aan het innemen was, werd gekapt. Nadat ook daar de waterhuishouding werd hersteld, kan in deze zone weer een extensief hooilandbeheer opgestart worden.
De werken gebeuren binnen het natuurherstelprogramma en met de financiële steun van de Vlaamse overheid en het Agentschap Natuur en Bos.
Natuurpunt wil dus ” de natuur herstellen ” , zoals ze er vroeger uitzag . Vroeger , is dat 50 , 100 of 1000 jaar geleden . En dit door in te grijpen in de huidige natuur , zoals ze geëvolueerd is . En dit natuurlijk met een hoop subsidies , met belastingsgeld . Indien de groene jongens van Natuurpunt de natuur willen inrichten naar hun eigen goeddunken , dat ze dan met eigen spaargeld grond kopen en met eigen centen hun fantasieën uitleven . Maar zeken niet met subsidies , met concurrentievervalsende ” voorkoopsfaciliteiten ” en met pestmaatregelen voor de landbouw . En nog iets : indien je echt meer natuur wil in vlaanderen , begin met de immigratie te stoppen . Want al die nieuwgekomenen moeten ergens wonen , rijden , werken , … .