In bevreemdende tijden waar oorlog en geweld voelbaar aanwezig zijn in onze lokale samenleving is enige reflectie over wat uit het verleden gebeurde misschien wel aan de orde.
De lokale besturen van Scherpenheuvel-Zichem, Tessenderlo en Herselt huldigden vorig weekend een tiental zogenaamde struikelstenen in. Dat zijn kleine stoeptegels in messing die de herinnering levend moeten houden van inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog slachtoffer werden van de gruweldaden door de aanhangers van het nationaalsocialisme.
In totaal werden in de drie gemeenten tien struikelstenen onthuld voor inwoners die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden gedeporteerd en omkwamen in concentratie- of werkkampen. Het gaat om burgers die omwille van hun verzetsdaden werden vervolgd. Dankzij dit project kregen zij opnieuw een zichtbare plaats in het straatbeeld én in het collectieve geheugen.
In Scherpenheuvel-Zichem zijn struikelstenen ingebouwd voor Medard De Vos (Kapitein Modest Cuypersstraat) en voor Raphaël Appels (station). Je kan hieronder een korte animatie zien van de twee plechtigheden.
De zogenoemde “Stolpersteine” of struikelstenen zijn kleine gedenkstenen van 10 op 10 centimeter. Ze worden geplaatst op een symbolische plek die verbonden is met het slachtoffer. Dit kan onder meer de voormalige woonplaats zijn of de plek waar iemand voor het laatst een vrij persoon was. Op elke steen staat de naam en het lot van het slachtoffer gegraveerd. De kunstenaar maakt de gedenkstenen doelbewust klein. Daardoor moeten voorbijgangers buigen om de tekst te kunnen lezen. Op die manier worden zij even deelnemer aan de herdenking.
“Um den Stein lesen zu können, muss man sich vor dem Opfer verbeugen”.
Het project komt tot stand na uitgebreid historisch onderzoek, in nauwe samenwerking met lokale heemkundige kringen, vrijwilligers, families van slachtoffers en experten. Ook academische partners leverden een belangrijke bijdrage om de levensverhalen correct te reconstrueren.
Participatie en educatie
Naast de plaatsing van de struikelstenen zet het project sterk in op participatie en publiekswerking. Vrijwilligers werken actief mee aan het vooronderzoek en de identificatie van slachtoffers. Voor scholen worden educatieve workshops georganiseerd, zodat ook jongeren in contact komen met deze lokale geschiedenis.
Daarnaast verschijnt een toegankelijke familiepublicatie die de verhalen achter de struikelstenen bundelt voor een breed publiek. Deze kan gratis afgehaald worden in de bibliotheken en toeristische diensten van Scherpenheuvel-Zichem, Herselt en Tessenderlo-Ham.
‘Struikelstenen’ is een symbolisch kunstproject van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig. Sinds de eerste steenlegging in Duitsland in 1995 liggen er in Europa al meer dan 100.000 struikelstenen, verspreid over meer dan 25 landen. Samen vormen ze het grootste herdenkingsmonument en kunstwerk ter wereld voor de slachtoffers van het nazisme.
De naam struikelsteen is de vertaling van het Duitse ‘Stolperstein’. Stolpersteine is een combinatie van twee Duitse woorden: stolpern ‘struikelen’ en Steine ‘stenen’. Een struikelsteen wil het gevoel oproepen van belemmering of obstakel. Niet letterlijk natuurlijk, maar wel om voorbijgangers te laten pauzeren en reflecteren. Struikelstenen helpen ons om na te denken over het lot van slachtoffers rond en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze brengen hen opnieuw bijeen, als nagedachtenis aan de gezinnen die plotseling uit elkaar werden gerukt onder het nationaal-socialisme.