Vlaams minister Jo Brouns trekt campagne “Hier werkt de natuur aan de waterkwaliteit” op gang – Kloosterbeemden is pilootproject

Het natuurherstelproject Kloosterbeemden in Zichem combineert op een bijzonder slimme manier een hogere waterveiligheid voor de omgeving met een sterke toename van de biodiversiteit en een merkwaardige verbetering van de kwaliteit van het grondwater. 

Onder meer daarom is het project het uithangbord van de nieuwe campagne “Hier werkt de natuur aan de waterkwaliteit”. De campagne is een initiatief van het Agentschap Natuur en Bos. Het uitgangspunt is een win-win van natuurherstel en maatschappelijke meerwaarde.

Voor de start van die campagne hadden administrateur-generaal bij Natuur en Bos Goedele Van der Spiegel en Vlaams minister van omgeving Jo Brouns op een gure dinsdagochtend de gummilaarzen aangetrokken om het project te bezoeken. Maar ook de lokale bestuur was op de modderige afspraak. Burgemeester Kris Peetermans, schepenen Paul Janssens en Arlette Sannen en algemeen directeur Bruno Claes waren aanwezig.

Goedele Van den Spiegel citeerde de resultaten van een bevraging over natuurherstel bij 2500 Vlamingen. 82% van de respondenten wil meer natuurherstel maar heeft vragen bij de impact ervan op de woonomgeving, de industrie of de landbouw. Met de nieuwe campagne wil men bij het Agentschap Natuur en Bos precies die aspecten uitleggen. Natuurherstel heeft namelijk belangrijke voordelen voor zowel de landbouw, de ondernemingen en onze woonwijken. Die aspecten zijn echter onvoldoende bekend.

De campagne is gebaseerd op 11 concrete voorbeelden van projecten waar natuurherstel een belangrijke rol speelt. Naast Kloosterbeemden zitten ook de projecten van de Zwarte Beek en de Dijlevallei in de selectie.
Je kan alle projecten bekijken op deze website: http://www.hersteldenatuur.be
Het herstel van waardevolle natuur zorgt er onder meer voor dat er minder gevaar is op overstromingen maar ze zorgen ook voor een betere waterkwaliteit, leveren verkoeling in onze woonomgevingen en garanderen voldoende water in droge periodes.
De natuur zorgt ook permanent voor mooie plaatjes op de sociale media. Facebook- en Instagramberichtjes in onze knappe natuurdomeinen zorgen voor veel likes en comments. 

Administrateur-generaal Natuur en Bos Goedele Van der Spiegel beklemtoonde dat natuurherstel grootschalig moet aangepakt worden. Je moet namelijk het ecosysteem weer in evenwicht krijgen.
Kloosterbeemden is op dat vlak een spraakmakend voorbeeld. Dat bleek uit de presentatie van projectingenieur Bart Van der Aa.

De uitdaging voor ANB in Kloosterbeemden was de rampzalige droogte die de Demervallei teistert. Om dat aan te pakken moet het grondwaterpeil sterk opgehoogd worden. Tegelijkertijd waren OVAM en de Vlaamse Milieumaatschappij bezig met de sanering van de historische verontreiniging van de Winterbeek. Die zijrivier mondt net voor Testelt, volop in het natuurgebied Demerbroeken, uit in de Demer.  

ANB, OVAM en VMM ontwikkelen samen een totaalplan

De drie instanties gingen samen aan tafel om een totaalplan te ontwikkelen en meteen de voledige problematiek van sanering en vernatting aan te pakken. 

De sanering werd deels uitgevoerd door vervuild slib af te graven en het af te voeren naar een plek waar het op een veilige manier kan ontgiften. Op de delicaatste plekken, volop in waardevol natuurgebied, was die aanpak niet mogelijk. Daar kozen de projectverantwoordelijken voor een permanente vernatting van de gecontamineerde zone. De restpollutie moet ter plaatse afbouwen maar dat gebeurt op een manier die veilig is voor mens, plant en dier.
Om die vernatting mogelijk te maken werden infrastructuurwerken uitgevoerd die het grondwaterpeil opstuwen. Denk onder meer aan drempels in de bedding van de Demer en een paar zijrivieren. Dat is niet evident omdat de dorpskern van Zichem vlakbij ligt. Een van de belangrijke uitgangspunten van het project was dan ook de waterveiligheid. De aantakking van drie historische meanders en een imposante dijkverlaging op de rechteroever zorgen voor een veel grotere bergingscapaciteit in het gebied. Dat heeft een belangrijke veiligheidsimpact op de woonkern van Zichem maar ook van Testelt. 

Ondertussen zijn de eerste resultaten van het project duidelijk. Het nat rietland bouwt snel op en dat zorgt voor de ontwikkeling van een bijzonder waardevolle biodiversiteit. 
De uiterst zeldzame roerdomp, een van de doelsoorten voor ANB, is vorige week terug waargenomen in het gebied. En ook de bruine kiekendief lijkt zich hier zeer goed te voelen.

Wandellus met vlonders

Bij de inrichting van het gebied moest de rechteroever voor het grootste gedeelte afgesloten worden voor bezoekers. De twee luwe meanders op die oever en het achterliggende stiltegebied van zo’n 60 hectare worden volledig aan de natuur gegeven. Bezoekers krijgen een uitstekende wandel- en fietsinfrastructuur op de linkeroever. Maar ook op de rechteroever wordt een stuk terug opengesteld door de aanleg van een wandelverbinding, deels met een vlonderpad. De wandelverbinding is twee kilometer lang en het gedeelte vlonders is zo’n 450 meter lang. Het pad is onmiddellijk bereikbaar vanuit het ontmoetingscentrum de Hemmekes in Zichem.