Het Stenen Huis in Tielt-Winge is allicht de oudste stenen burgerwoning van het Hageland. Het pand dateert uit de 17de eew maar er zijn ook sporen naar de zestiende eeuw, al ging het toen nog niet over een constructie in steen.
Na decennialange verwaarlozing is dat historische belangrijke gebouw in zeer slechte staat. Minister van onroerend erfgoed Ben Weyts gaat nu ruim 73.000 euro investeren om Het Stenen Huis te redden van verder verval. Na de restauratie zal het pand opnieuw opengaan voor het publiek.
Eerste sporen in 1595
De oudste documenten over de afspanning gaan terug tot 1595. Het huis werd allicht versteend in 1648. Op de tiendenkaart van 1717 staat het huis voor de eerste keer afgebeeld. Die tiendenkaart werd getekend op initiatief van pastoor Fredericus Adams en bestaat uit 15 kaartbladen. De kaart moest de afbakening van de tiendengronden vastleggen. Er was al jaren een geschil tussen de tiendenheffers van Sint-Geertrui (Onze-Lieve-Vrouw Tielt) en die van de abdij van Heylissem (Sint-Maarten Tielt).
Op de tiendekaart werden gebouwen in steen met rood ingekleurd. De enige gebouwen die naast het Stenen huis volledig in steen werden getekend zijn de Sint-Martinus kerk en zijn pastorij en de hoeve bij de molen. Het Stenen Huis was het enige huis waar het dak volledig rood werd ingekleurd. Een akte uit 1688 waar Servatius Desterdiu optrad als “erftochtenaer”, dat is een vruchtgebruiker van de erfenis van zijn ouders, spreekt van een welgelegen huis in steen en met tichelen. In dezelfde akte heeft men het over een brouwerij, een duifhuis, een schuur, stallingen en een schaapsstal. In de akte wordt de walgracht ook genoemd.
Het huis staat uiteraard ook op de meer bekende Ferrariskaart uit 1777. Op die kaart is het pand duidelijk omgeven door een walgracht. Allicht is de Ferrariskaart op dat vlak niet volledig want op oudere kaarten loopt die gracht door naar de Motte en de Winge. De walgracht werd vermoedelijk op het einde van de 19de eeuw gedempt.
Afspanning en vergaderplaats voor schepenbank en gilden
Het monumentale huis speelde eeuwenlang een centrale sociale en economische rol. Het pand werd gebruikt als afspanning langs de Oude Leuvensebaan. Die afspanning had in de loop van de geschiedenis verschillende namen: int leeuken (1609), ’t steenen huys (1685), leeuwkenshof (1717) en uiteindelijk het Stenen huis.
Reizigers tussen Diest en Leuven konden er eten, drinken en uitrusten. Het huis deed verder dienst als vergaderplaats voor de schepenbank van OLV Tielt. Zij hadden er ook een kamer waar de documenten van het dorp bewaard werden in de ‘dorpscomme’. De gilden kwamen er samen voor hun teerfeesten.
Opdeling
Tot in 1882 bleef het gebouw eigendom van 1 eigenaar, nadien werd het via een erfenis opgedeeld in 2 delen. De rechterkant werd in 1970 afgebroken en daarna terug opgebouwd. Dat deel is niet beschermd. De huidige eigenaars van de linkerkant, Tom Defillet en Tina Vander Meeren, kochten het Stenen Huis op 13 oktober 2017 van familie.
Volledige restauratie
In 2022 werden met Vlaamse steun al de eerste ruwbouw- en gevelwerken uitgevoerd aan Het Stenen Huis. In deze nieuwe renovatiefase wordt de stabiliteit en het herstel van de muren aangepakt. Verder wordt het dak en het schrijnwerk vernieuwd. Op termijn zal ook de bakoven heropgebouwd worden.
De totale kostprijs wordt geraamd op bijna 150.000, waarvan de Vlaamse Overheid dus de helft op zich neemt. Een gedeelte van het resterende bedrag wordt in samenwerking met erfgoedorganisatie Herita publiek ingezameld.
Doneren aan de erfgoedrekening van Herita voor Het Stenen Huis kan via volgende link: www.herita.be/nl/het-stenen-huis