Het Infopunt Publieke Ruimte heeft Op De Schomme in Dassenaarde genomineerd voor de prestigieuze Prijs Publieke Ruimte. De Schomme was een voormalige varkensboerderij waar duizenden dieren op een respectloze manier werden opgekweekt door een ploeg van Oost-Europese arbeiders in opdracht van een paar vermogende ondernemers uit West-Vlaanderen.
De varkenskwekerij lag op een strook van vijf hectare in het midden tussen de natuurgebieden Dassenaarde en Vallei van de Drie Beken. De Vlaamse Landmaatschappij weigerde de vergunning van het bedrijf te verlengen en de industriële aandeelhouders kozen voor een riante uitkoopvergoeding.
VLM haalde de gigantische mestkelders weg en brak alle verharding uit. Er werd een streekeigen bos aangeplant, het groot ven werd gezuiverd en vrij gemaakt en het oorspronkelijke reliëf werd hersteld.
Op dit moment evolueert Op De Schomme naar een site waar klimaatbestendig natuur werkt als een spons en die de verbinding mogelijk maakt tussen de twee naastgelegen natuurgebieden.
Steden en gemeenten dienden dit jaar 73 projecten in voor de Prijs Publieke Ruimte. Een onafhankelijke vakjury van meer dan 30 experten beoordeelde deze inzendingen op basis van het Tienpuntenplan van onze organisatie en de kernkwaliteiten van Departement Omgeving.
De jury selecteerde 68 van de 73 inzendingen voor publicatie in het Praktijkboek Publieke Ruimte en de Databank Publieke Ruimte. Uit deze selectie zijn uiteindelijk zes projecten officieel genomineerd voor de gerenommeerde Prijs Publieke Ruimte, 3 projecten in de categorie stedelijk en 3 projecten in de categorie landelijk. Die zes projecten komen ook in aanmerking voor de Publieksprijs.
Op 5 mei worden in Brugge zowel de Prijs Publieke Ruimte als de Publieksprijs uitgereikt.
Je kan stemmen hier stemmen: https://congres.publiekeruimte.info/publieksprijs/
Van geïsoleerd en vervuilend varkensbedrijf naar blauwgroene verbinding tussen twee natuurgebieden
Op De Schomme evolueerde van geïsoleerd varkensbedrijf met drieduizend dieren tot blauwgroene verbinding tussen de twee natuurgebieden Dassenaarde en de Vallei van de Drie Beken. Toen de Vlaamse Landmaatschappij in 2019 de site aankocht, lag er een grote uitdaging te wachten: beton, asfalt en mestkelders moesten verdwijnen om plaats te maken voor een klimaatrobuust landschap.
De ontharding was ingrijpend. Alle funderingen en verhardingen verdwenen, mestkelders werden opgeruimd, de vrijgekomen zandgrond gezuiverd en maximaal herbruikt voor reliëfherstel. Waar vroeger stallen en parkings lagen, ontstond een mozaïek van bos, heischraal grasland en open plekken.
Er werd bijna een hectare nieuw bos aangeplant en een oud ven van ongeveer 2.000 vierkante meter hersteld. Dit ven kreeg in 2023 een grondige opkuisbeurt: oevers werden vrijgemaakt van naaldbomen, wat zorgde voor meer licht en een betere waterkwaliteit. Dankzij de bijzondere ondergrond met glauconiet – een Diestiaanse zandafzetting van acht tot tien miljoen jaar oud – blijft het ven ook in droge periodes water vasthouden en vormt zo een belangrijke schakel in het natuurherstel van de site.
Water als ruggengraat van het ontwerp
Water was het leidend principe van de herinrichting. Door grachten te dempen en de natuurlijke afwatering te herstellen, kreeg de bodem op de Schomme opnieuw een sponsfunctie.
De ecologische winst is groot. Soorten zoals de roodborsttapuit vinden geschikte broedplekken, de baardvleermuis jaagt er ’s zomers op insecten en in de natte zones schuilt het porseleinhoen.
De Schomme is daardoor niet enkel een landschapsproject, maar ook een verbindende blauwgroene hefboom voor biodiversiteit voor de hele regio. De oude naam ‘Schaveye’ of ‘t Schomme’ – letterlijk kale, schrale grond – krijgt zo opnieuw betekenis.
Spelen, leren en gezond bewegen
Maar de Schomme is meer dan natuur alleen. Het terrein werd bewust ingericht voor beleving en educatie. Nieuwe wandelpaden sluiten aan op het populaire wandelnetwerk van landschapspark De Merode, een kleinschalige onthaalparking biedt plaats voor fietsen, en zachte weggebruikers krijgen er duidelijk voorrang.
De naburige speelpleinwerking werd betrokken bij de aanleg van het terrein en testte dankbaar de speelelementen mee uit.
Houten sculpturen van doelsoorten en het infopunt op de plek van de vroegere varkensstallen maken de overgang van verleden naar toekomst tastbaar.
De Schomme verbindt niet enkel verleden en toekomst, maar ook twee grote natuurgebieden, waardoor mens en natuur een groter samen meer leef- en beleefruimte krijgen. Wandelaars maken nu al dankbaar gebruik van het gebied om grotere wandellussen te bereiken en zelfs de ingekorven vleermuis jaagt in het gebied op insecten, vanuit de abdij van Averbode. De verbinding werkt.
Erfgoed en toekomst hand in hand
De Schomme vertelt ook een verhaal van erfgoed. In het gebied liggen loopgraven uit de Eerste Wereldoorlog, naast sporen van een 17de-eeuwse schans en herinneringen aan een Romeinse tolpost. Samen met het Bolhuiskapelke, dat een uniek vergezicht biedt over de vallei van het Zwart Water, vormen deze relicten een extra laag in de beleving. Bezoekers ervaren hier natuur, cultuur en geschiedenis in één landschap. Natuurboerderij Het Bolhuis gebruikt bovendien Kempense koeien, geiten en Ardense voskopschapen voor begrazing en maaibeheer van de graslanden en heide.
De Schomme bewijst dat een beperkte oppervlakte van vijf hectare een grote verbindende hefboom kan zijn voor de hele omgeving en het klimaat. Het project verbindt heel wat belangrijke domeinen in één samenhangend ontwerp. Daarmee vormt het een inspirerend voorbeeld voor andere plekken in Vlaanderen waar open ruimte, natuurontwikkeling en mensen samenkomen.
