Vlaams minister van Landbouw Jo Brouns schaft de vergunningsplicht voor de bouw van schuilhokken voor weidedieren tot maximaal 80 vierkante meter af. Dat laat toe om sneller te voldoen aan de nieuwe regelgeving in de Vlaamse Codex Dierenrechten, die beschutting voor weidedieren verplicht maakt vanaf 2029.
De beschutting moet de dieren beschermen tegen koude, warmte, zon en regen en mag kunstmatig of natuurlijk zijn. Hokken zijn dus toegelaten maar net zo goed kunnen het bomen of hagen zijn.
Tegelijkertijd met het afschaffen van de vergunningsplicht, moeten de landbouwers schuilhokken verwijderen die niet meer nodig zijn. Op die manier wil Brouns het landschap vrijwaren.
De combinatie van deze twee maatregelen zou er kunnen toe leiden dat op ons platteland de volgende jaren ongepast veel stenen of betonnen bouwsels worden neergepoot. Minister van dierenwelzijn Ben Weyts heeft daarom een alternatief laten ontwikkelen. Dat draagt de bizarre naam Airkoe.
Schaduwbomen in plaats van schuilstallen
De bedoeling van Airkoe is om schaduwbomen aan te planten in plaats van schuilstallen. Slim aangeplante bomen op weides bieden tijdens warme periodes voldoende schaduw en verkoeling. Die aanplanting telt ook mee om de Vlaamse bomendoelstelling te halen.
De 18 Regionale Landschappen nemen de volledige uitvoering van de aanplanting op zich. Hiermee willen ze de landbouwer zoveel mogelijk ontlasten. De bomenexperten contacteren de landbouwers, controleren de toelatingsvoorwaarden, gaan op plaatsbezoek en doen een ecotoets. Ze geven advies over boomsoorten, maken een inrichtingsovereenkomst op en voeren de aanplant uit met aangepast beschermingsmateriaal.
Oost-Vlaanderen is voorlopig de absolute koploper in het project. Daar werden zo’n 117 bomen aangeplant. Vlaams-Brabant volgt met 80 aangeplante bomen. Daarna volgen Limburg en Antwerpen met respectievelijk 53 en 50 bomen. West-Vlaanderen sluit de rij met 43 aangeplante bomen.
Bomen hebben uiteraard tijd nodig om te groeien. Net daarom wil men de landbouwers vandaag aansporen om nu al met de aanplant te starten, zodat er tegen 2029 natuurlijke beschutting is. De laatste aanplantingen gebeuren in december 2027. Landbouwers die nog van het initiatief gebruik willen maken, dienen hun aanvraag in tegen uiterlijk de zomer van 2027.
Juiste soort bomen is belangrijk
Niet alleen het aantal bomen speelt een rol, maar ook de soort. Daarover bestaat alvast minder twijfel, veel bomen zijn geschikt maar eentje lijkt er toch uit te springen binnen het project Airkoe. Als snelgroeiende soort met een brede, dichte kroon is de lindeboom veruit de populairste keuze. Van de 343 aangeplante bomen zijn er 110 lindes (zowel gewone, zomer- en winterlinde). Ook zwarte els en zomereik doen het goed, met van beide soorten telkens ongeveer 40 aanplantingen.
Er zijn via Airkoe 1.800 schaduwbomen beschikbaar die in de winter van 2025-2026 of de winter van 2026-2027 kunnen worden aangeplant. Vlaanderen trok 600.000 euro subsidie uit voor dit project.
De Peinwinning past principes van Airkoe al veel langer toe
Een van de landbouwbedrijven die al met een vergelijkbaar project startte is de boerderij van Nico Vandervelpen en Ann Distelmans in Molenbeek-Wersbeek. Die jonge landbouwondernemers hebben een gemengd bedrijf waar ze veeteelt en akkerbouw combineren maar allicht kent de meerderheid van de mensen hen als de uitbaters van het ijssalon De Peinwinning. Zij zijn enkele jaren geleden al gestart met het principe van Agroforestry. Schaduwbomen in de weides zijn een onderdeel van dat principe.
Het agroforestry-perceel van Nico Vandervelpen is 4,34 ha groot en er werden meer dan 200 bomen op aangeplant, 174 hazelaars en 68 notelaars. Er is veel aandacht besteed aan de juiste plantafstand en de soortenkeuze. Voor een goede ontwikkeling van de boomkruinen, maar ook voor de doorgang van de machines zijn afstanden belangrijk. Een voordeel van walnoten is dat deze boomsoort zeer laat in blad komt, namelijk rond mei en sommige cultivars zelfs maar in juni. In het voorjaar krijgt het gras nog het volle licht en kan er nog een vroege snede gras geoogst worden.
De bomen leveren niet alleen klimaatwinst en extra comfort voor de koeien op. De opbrengst van de bomen is onderdeel van het economisch model van agroforestry.